Beş Basamaklı Puan Ölçeği İçin Pratik Değerlendirme Adımları |
Tadımda yoğunluk neyi anlatır
Yoğunluk, bir tütünün notalarının ne kadar güçlü hissedildiğini anlatan bir kavramdır; nota çeşitliliğiyle karıştırılmamalıdır. Değerlendirmeye ateşlemeden başlamak işinizi kolaylaştırır, çünkü çubuğun ham kokusu size bir başlangıç ölçüsü sağlar bilhassa yeni başlayanların gözünden kaçan bir noktadır. Bu aşamada no. 1 tubos aroma profili gibi tüple korunan bir kutu ve sivri uçlu tekli puro gibi tekli bir çubuk yan yana denenebilir. Soğuk çekişte ağıza gelen koku ne kadar net ise yoğunluk o ölçüde fazla sayılır hem de bu küçük alışkanlık sonraki tüm yorumları daha sağlam bir zemine oturtur. Notu o anda yazmak iyi olur, zira bellek kısa sürede silikleşir. Her çubuğu iki kez denemek hatayı azaltır çünkü kalabalık ortamlarda hafif notalar kolayca kaçırılır. Yoğunluk tek başına iyilik ölçüsü sayılmaz; sadece şiddeti anlatır. Bu yüzden ilk denemede sabırlı olmak hem de ölçütleri önceden belirlemek en doğru yol olur. Ölçüt belli olunca her çubuk aynı cetvelle değerlendirilir ve yorumlar birbirini destekler. Değerlendirme sırasında dikkat dağıtıcı şeyler uzakta kalırsa dikkat artar.
Yakılış evrelerine göre aroma değişimi
Bir çubuğun aroması yanış boyunca değişir; bu yüzden aroma gücünü tek bir çekişle değerlendirmek doğru olmaz üstelik baştan davranıp sonuç çıkarmak sık yapılan bir yanlıştır. İlk üçte birlik bölümde koku çoğunlukla yumuşak ama net gelir tabii ki bu sıralama her çubukta birebir geçerli olmayabilir. No. 3 tubos tadım notları gibi tüplü ve kısa bir çubukta bu evre çabuk geçer çünkü asıl tat çoğu zaman burada saklıdır. Orta bölümde yoğunluk çoğu zaman yükselir ve tonlar koyulaşır hem de genellikle ilk birkaç çekişten çıkarılan sonuç eksik olur. Petit churchills gibi kalın çaplı bir vitolada bu artış daha yavaş görülür gerçekten bu yüzden yavaş ilerlemek fayda getirir. Sonlara doğru sıcaklık arttığından sertçe tonlar baskın olabilir gerçekten ısınan tütün kendi karakterini yalnızca orta kısımda ortaya koyar. Üç evre için ayrı bir not yazmak daha adil sonuç verir. Bölümlerin sınırı çoğu zaman net değildir, o nedenle yaklaşık olarak üçe bölmek yeterlidir. Geçişleri yakalamak adına çekiş aralığını sabit tutmak önemlidir. Çok sık çekmek ısıyı artırır ve tadı çarpıtır.
Yoğunluğa puan vermenin pratik yolu
Yoğunluğu sayıya dökmek öznel izlenimi daha okunur kılar mutlaka sabit aydınlatma ve sessiz bir köşe tercih edilmelidir. Birden beşe giden bir skala çoğu tadımcı için yeterlidir bu durum değerlendirmeleri insandan insana daha karşılaştırılabilir yapar. 1 belli belirsiz aromayı, beş de ağızda uzun süre kalan güçlü aromayı gösterir bu sayede odak dağılmaz ve yorum doğruluğu artar. Romeo y julieta petit julietas gibi ince ve kısa bir çubuk çoğunlukla alt basamaklarda kalır ve sonradan bakıldığında neyi kastettiğiniz hemen hatırlanır. Kısa boylu yirmi beşlik kutu benzeri aynı boydaki bir kutu ise tatlı notaları yüzünden benzer bir puan alabilir yoksa aynı çubuk iki ayrı not alabilir. Notu yazmadan önce birkaç çekiş almak şarttır öte yandan ondalık puanlar vermek fazladan bir yük getirir. Skalayı her tadımda değiştirmemek kıyaslamayı güvenilir yapar. Ölçeğin ortası genellikle kullanılan puandır, zira ılımlı aromalar çoğunluğu kapsar. Uçlardaki notlar gerçekten belirgin durumlarda verilmelidir. Böylece not defteri ayırt edici kalır.
Kalın çubuk ile ince çubuk arasında yoğunluk farkı
Çap, yanışın sıcaklığını hem de aroma gücünü belirgin biçimde etkiler bu yüzden kül hattının düzgün ilerlemesini de izlemek gerekir. İnce bir çubuk hızla yanar, dolayısıyla keskin tonlar erken belirir gerçekten ince çubuklarda ısı birikimi çok daha hızlıdır. Petit royales benzeri ince ve kısa bir çubukta bunu hemen gözlemlersiniz yanma temposu de aromayı hemen etkileyen bir etkendir. Geniş çaplı çubuklarda çekiş daha yavaş akar ama notalar daha geç belirir hem de bu hız tadın okunma süresini kısaltır. Regalias de londres benzeri tatlılığı öne alan bir kutu bu farkı iyi örnekler küllenme dengesizse not bölümüne eklenmelidir. Serin duman tadı daha ayrıntılı kılar fakat gücünü azaltmaz aksine kalın çubukta duman daha geniş bir alana yayılır. Dolayısıyla kalınlığı kayıtlara eklemek unutulmamalı. Farklı çaplarda iki ürünü aynı günde denerken ilk olarak dar çaplıyı ardından geniş çaplıyı seçmek iyi olur. Bu şekilde yoğun aroma hafif olanın izlenimini bastırmaz. İkisi arasındaki ara zamanı en az yarım saat olmalıdır.
Koku ile tadı birbirinden ayırarak değerlendirme
Aroma iki yoldan gelir: dildeki his ile burnun duyduğu koku hâlbuki bu iki kanal karşılıklı tamamlar ama eş anlamlı değildir. Gücü doğru ölçmek adına ikisini ayrı ayrı kaydetmek gerekir bu fark başta küçük gelse de sonuçları oldukça etkiler. Dumanı dudaktan verirken burun yoluyla yavaşça çıkarmak retrohale yöntemidir örneğin ılık bir nefes aromayı çok geniş açar. Romeo y julieta short churchills benzeri kremsi bir robusto bu denemede aroma katmanını net verir ayrıca burun tıkalıyken yapılan tadımlar güvenilir sayılmaz. Romeo julieta short sports gibi ince bir çubuk ise fındıksı tonu daha hızlı geçirir hızlı bir çekiş ise ince notaları siler. Güç damakta düşük fakat koku tarafında yüksek çıkabilir benzer biçimde çok sıcak bir öğünden sonra algı körelir. Bu iki notu yan yana koymak aydınlatıcıdır; Bu iki notu ayırmak yanılgıyı giderir. Yeni başlayan kişiler açısından ilk adımda koku yoluyla gelen notalara bakmak daha kolaydır. Deneyim arttıkça damak tarafı da ayrıntı vermeye başlar. Değişik aromaları adlandırmayı denemek hafızayı güçlendirir.
Tadımdan önce damağı sıfırlamanın yolları
Damak doyduğunda yoğunluk gerçekte olduğundan zayıf algılanır üstelik öğün arasında deneme yapıyorsanız bu ayrıntı daha da önem kazanır. Bu yüzden her çubuktan sonra ılık bir yudum su almak iyi bir alışkanlıktır bu basit önlem aroma gücünün gerçek yüzünü görmenizi mümkün kılar. Wide churchills tadım notları gibi geniş çaplı, serin dumanlı bir kutu deneniyorsa sade soda daha uygundur zira doymuş bir damak en güçlü aromayı bile silik hissettirir. Sade kahve kakao tonlarını öne çıkarır, şekerli içecek ise notaları bastırır ayrıca buzlu içecekler dili duyarsızlaştırır ve tat hissini düşürür. Puritos serisi nasıl içilir gibi ince ve beşli bir pakette çiçeksi notası suyla daha net anlaşılır o nedenle temizlik aşaması ihmal edilmemelidir. Yanındaki içeceği her seferinde sabit tutmak kıyası bozmaz gerçekten yoğun şekerli sıvıdan hemen sonra keskin tonlar gerçekte olduğundan güçlü hissedilir. Yemekten hemen sonra değerlendirme denemek doğru olmaz. Kahve ve su dışında sade çay de düşünülebilir; önemli olan içeceğin şekersiz kalmasıdır. Ağız tazelendikten ardından iki üç dakika ara vermek faydalıdır. Hızlıca girişilen değerlendirme çoğunlukla hatalı sonuçlanır.
Sigarillo ölçülerinde yoğunluk değerlendirmesi
Sigarillo ölçüsünde içim kısa sürdüğünden aroma değişimi daha az bir alanda kalır ayrıca başlangıç notu bu boylarda çabucak kaybolabilir. Bu yüzden ilk çekişler ve bitiş arasındaki farkı yakalamak özen ister bu sebeple kısa bir ölçü büyük boy bir ürüne göre daha dikkatli incelenmelidir. Tadımda 20 club sigarillo benzeri club kalınlığında bir çubuk ortadaki evreyi genişletir ve yoğunluğu gözlemeyi kolaylaştırır çünkü her çekişin ağırlığı daha büyüktür. 20 mini sigarillo yoğunluğu nasıl gibi mini ölçü de sedir notasını hızla ortaya koyup biter zira geçiş uzun süre değil birkaç çekişte olup biter. Kısa çubuklarda iki adet denemek tek çubuktan daha güvenilir izlenim sunar bu sebeple düzenli ve eşit aralıklı çekiş tercih edilir. Teneke kutu kokusu yakmadan önceki ilk notu oluşturur dolayısıyla not almayı çubuk yanarken değil de hemen bitince yapmak kolaylık sağlar. Bu izlenimi ayrıca yazmak yararlıdır. Ölçü kısaldıkça tat katmanı daralır, ama güç algısı aynı kalabilir. Bu yüzden sigarillo değerlendirmelerini puro kayıtlarıyla birebir kıyaslamamak daha doğru olur. Ayrı bir bölüm açmak yararlıdır.
Tadım defteri tutmak ve aynı çubuğu tekrar denemek
Tek seferlik bir tadım yoğunluk konusunda güvenilir bir fikir sunmaz demek ki her deneme önceki denemenin üzerine eklenir. Ruh hali, oda kokusu ve zaman izlenimi değiştirir bu alışkanlık birkaç denemeden ardından gözle görülür katkı sağlar. Bu yüzden basit bir tadım defteri açmak fayda sağlar yoksa benzer aromalar her seferinde baştan keşfedilir. San cristobal 20 aniversario gibi yıl dönümü sürümü bir puro iki ayrı günde tadıldığında kakao notası aynı kalıyor mu görülür ayrıca aynı ürüne geri dönüp göz atmak gelişimi ölçmenizi mümkün kılar. Kalın gövdeli beşli kutu benzeri koyu ve kalın gövdeli bir kutu ise aroma notunun ne kadar sabit kaldığını gösterir bu da zaman kaybına neden olur. Saat, puro ismi ile not deftere yazılmalı nitekim ilk notlar sonradan açıldığında şaşırtıcı sapmalar barındırır. Notlar arasında iki basamaktan fazla sapma varsa şartlar yeniden düşünülmelidir. Zamanla kendi ölçeğiniz netleşir. Kayıtta öz cümleler ayrıntılı paragraflardan daha kullanışlıdır. Mesela ikinci evre güçlü ahşap kokusu şeklinde bir kayıt tatmin edici olur. Sonradan bakıldığında net kalmalıdır.
Yoğunluk ve gövde farkı tadımda nasıl görülür
Gövde, içimin damaktaki dokusunu anlatır; aroma gücü ise notaların belirginliğidir çünkü bu iki ölçüt aynı yönde hareket göstermek zorunda değildir. İkisi sıklıkla birbirine karıştırılır, hâlbuki ayrı değerlendirilir bu ikisini ayrı düşünmek nihayetinde daha dürüst bir değerlendirme ortaya çıkarır. El principe tadım notları benzeri küçük boy, yumuşak bir puro ince dokulu olup sütlü kahve notasını belirgin taşıyabilir örneğin sert bir duman zayıf bir tatla gelebilir. San cristobal la cabaña puro benzeri dengeli bir kutu de orta gövdeyle badem notasını yüksek taşır üstelik ağır bir içim aromasız da olabilir. Yani yumuşak dumanlı bir çubuk yüksek lezzet sunabilir aksi hâl da mümkündür. Bunu ayırt etmek için iki puan yazmak yeterlidir bu nedenle tek kelimeyle güçlü yazmak yerine ikisini ayrı yorumlamak önerilir. Dolgunluğa bakıp yoğunluğu hesaplamak yanlış sonuç verir. Birbirine yakın dolgunlukta iki ürün içinde yoğunluk farkı aramak ince bir iştir. Bu becerinin ilerlemesi zaman ve tekrarlı kayıt almayı gerektirir. Sonuçta en iyi ölçüt kendi tercihiniz kalır.
Tadım ortamını aroma gücüne göre hazırlamak
Oda, yoğunluk algısını en az çubuğun kendisi kadar etkiler yani en iyi tadım koşulları değiştirmemekle başlar. Fazla kuru bir havada tütün çabuk yanar ve keskin tonlar abartılır bu nedenle ortam koşullarını da kayda eklemek yararlıdır. Çok nemli ortamda de duman ağırlaşır ve aroma bastırılır ısı ise tütünün yanma hassasiyetini etkileyen ayrı bir değişkendir. Tadımda la prado gibi ahşap kutulu bir purosunu tadarken kutunun koruduğu nemi hesaba katmak yararlıdır yoksa farklı günlerde çıkan puan farkı üründen kaynaklanıyor sanılır. Magnífico onlu kutu gibi orta gövdeli onlu bir kutu benzer şartlarda denenirse ayrım daha doğru okunur tadım anı planlarken bu etkeni hesaba katın. Temiz hava ortamdaki kokuları dağıtır, yoğun koku de algıyı bozar oysa gerçek neden sıklıkla ortamdaki nem veya koku olur. Tadımı hep benzer koşullarda tekrarlamak en güvenilir yoldur. Havasız bir odada duman birikirse ikinci çubuğun aroması yanlış algılanabilir. Pencere aralığı bırakmak genellikle işe yarar. Hava akımı fazla güçlüyse yanış yapısı şaşar.